De gegevens, die in een speciaal rapport over gezondheid bij adolescenten van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) staan, hebben vandaag een bijzondere betekenis: 10 oktober is de Internationale Dag van de Geestelijke Gezondheid, en dit jaar ligt de klemtoon op jongeren.

Depressie

De WHO zegt dat 10 tot 20 procent van de jongeren een aandoening heeft die hun geestelijke gezondheid beïnvloedt, waaronder emotionele en eetstoornissen, angst, psychose, zelfbeschadiging en depressie. 80 procent van de depressies vindt zijn oorsprong in de adolescentie.

'Als deze aandoeningen niet worden behandeld, blijven ze aanwezig in het volwassen leven, wat een impact heeft op de academische prestaties, het werk, de relaties en zelfs het ouderschap', zegt Tarun Dua, expert geestelijke gezondheid bij de WHO .

Zelfdoding

Om deze uitdaging het hoofd te bieden wijst de internationale organisatie op specifieke activiteiten om de aandoeningen vroeg te detecteren en behandelen. Het gaat onder meer om individuele, groeps- en zelfgestuurde (online) psychologische interventies, training voor familie- en schoolverzorgers, school- en gemeenschapsprogramma's voor geestelijke gezondheid en initiatieven om drugsmisbruik en zelfdoding te voorkomen.

Dua pleit voor een aanpak binnen de eigen gemeenschap, met voorrang aan niet-farmacologische benaderingen.

Zelfdoding de tweede doodsoorzaak bij meisjes van 15 tot 19 jaar en de derde bij jongens van die leeftijd.

Niet volgroeid

'Bij de overgang van de kindertijd naar de adolescentie doen zich neurobiologische, psychologische en neuroadaptatieve veranderingen voor en krijgt men te maken met nieuwe fysieke en hormonale fenomenen', zegt psychiater Thomas Baader, directeur van de Chileense Alliantie tegen Depressie.

Het systeem dat emoties reguleert en moduleert is nog niet volgroeid, waardoor de jongeren emotioneel kwetsbaarder zijn voor externe en interne prikkels. 'Dit neemt toe als ze al vroeg situaties als seksueel misbruik, mishandeling, hongersnood, oorlogen en armoede hebben meegemaakt.'

School

'Acties plannen om het welzijn en de geestelijke gezondheid van jongeren te verbeteren vereist een samenwerking tussen verschillende sectoren, waarbij de school een cruciale rol speelt', benadrukt Chiara Servili, hoofd van de afdeling Geestelijke Gezondheid van de WHO.

Het gaat onder meer om organisatorische aanpassingen om een psychologisch veilig milieu te creëren, onderwijs in geestelijke gezondheid en sociale vaardigheden, training van personeel om het risico op zelfdoding op te sporen en op een basisniveau te beheren, en het opzetten van schoolpreventieprogramma's voor kwetsbare jongeren.

Servili benadrukt dat psychosociale interventies 'kunnen worden uitgevoerd in de gemeenschap, bij gezondheidsinstanties en/of via digitale media.'

Online

Online-interventies 'kunnen geschikt zijn voor tieners omdat ze stigmatisering vermijden en onlinediensten beschikbaar zijn.'

Baader is het daarmee eens: 'De geestelijke gezondheid van jongeren overstijgt de sector van de gezondheidszorg. Het vergt een totaalaanpak, in alle disciplines, onder andere in onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting, sport, cultuur, ...'

Toch is het aantal interventies rond geestelijke gezondheid bij jongeren in alle regio's erg laag, stelt de WHO vast. Ze roept op om jongeren te betrekken bij de planning, uitvoering en evaluatie van deze interventies 'om ervoor te zorgen dat ze door hen worden aanvaard en dat ze hun nut bewijzen.'

The Harry Potter Alliance

In een apart rapport over hoe je jongeren kunt betrekken bij gezondheidszorg stelt de WHO honderd publieke, private en intergouvernementele initiatieven voor uit de hele wereld.

Een van de initiatieven is The Harry Potter Alliance, gebaseerd op de verhalen van J.K. Rowling. Het wil jongeren betrekken bij thema's als rechtvaardigheid, mensenrechten en geletterdheid. Rowling heeft ook Lumos opgericht, een organisatie die weeskinderen helpt om het recht op een gezin te heroveren.

Stichtingen zoals die van Bill & Melinda Gates hebben verschillende initiatieven voor tieners, Een daarvan is Shujazz Report, een communicatieplatform dat meer dan zes miljoen jongeren bereikt in Kenia en Tanzania via strips, radio, sociale netwerken en evenementen.